Visualisatie van begrijpend lezen bij poëzie (sterke lezer Heleen, les 5)

Deze oogbewegingsvideo maakt deel uit van les 5 van het leesprogramma Zo leer je diep lezen, een observerend‑lerenles. In deze les staat het gedicht “Mijn grootvader kon …” van Frans Kuipers centraal.

In de video is te zien waar en hoe lang leerlingmodel Heleen tijdens het begrijpend lezen kijkt. De cirkels geven aan waar zij kijkt; hoe groter de cirkel, hoe langer de kijkduur. De lijnen geven de kijkvolgorde weer.

Op deze manier wordt het leesproces, dat normaal gesproken onzichtbaar is, zichtbaar gemaakt. De combinatie met hardopdenken commentaar geeft inzicht in het begrijpend-leesproces. De video ondersteunt zo het bespreken van leesprocessen en tekstbegrip in de klas.

Leerlingen hebben in les 5 eerder geobserveerd hoe leerlingmodel Heleen strofe 1 en 2 begrijpend leest, terwijl ze hardop haar gevoelens en associaties bij ‘gaten in kaas” en ‘madenmondjes’ verwoordt.

In deze video leest Heleen verder in strofe 3, terwijl zij hardop denkt. Aan haar oogbewegingen is te zien dat zij terugleest in de strofen 1 en 2 en tekstdelen opnieuw leest. Uit haar hardopdenken commentaar blijkt dat zij herhalingen en een opsomming herkent; ze vergelijkt de uitspraken van de sprekers en merkt een parallel en een tegenstelling op tussen wat verschillende sprekers horen als het stil is. Door strofen in samenhang te lezen, construeert Heleen stap voor stap een diepere betekenis van het gedicht.

Het kijkgedrag in deze video staat in directe relatie tot de uitgevoerde taak: omdat Heleen het gedicht begrijpend leest, weerspiegelen de oogbewegingspatronen haar inspanningen om samenhang in de tekst en betekenis te construeren.

Om het leerproces te versterken, kijken leerlingen in les 5 ook naar het leesproces van zwakke lezer Finn. ‘Sterke’ en ‘zwakke’ lezer zijn hierbij relatieve begrippen. In dit leesprogramma wordt met een sterke lezer bedoeld: een leerlingmodel dat een tekst actief betekenis construeert door verbanden te leggen tussen tekstdelen, het gelezene verbindt met relevante achtergrondkennis en het eigen begripsproces monitort. Een zwakke lezer daarentegen levert minder en weinig gevarieerde leesinspanningen, reflecteert beperkt op het eigen leesproces en begrijpt een tekst letterlijk.



De video is uitsluitend ter inzage beschikbaar en kan niet worden gedownload of verder verspreid.

De video en bijbehorende didactiek zijn ontwikkeld binnen het promotieonderzoek van Corina Breukink naar diep lezen en observerend leren met oogbewegingsvideo’s (Breukink, 2024). Het leesprogramma wordt ook beschreven in: Breukink, C., van der Knaap, E. & van den Bergh, H. (2023).



Referenties

Breukink, C. (2024). Aandacht voor het leesproces: Onderzoek naar een leesprogramma voor poëzie en proza, gebaseerd op eye movement modeling examples van peers, voor leerlingen in de havo- en vwo-bovenbouw [Proefschrift, Universiteit Utrecht]. Utrecht Universiteit. https://doi.org/10.33540/2522

Breukink, C., Van der Knaap, E., & Van den Bergh, H. (2023). Deeper reading of poetry and prose: Effects of a reading process-focused intervention. L1-Educational Studies in Language and Literature, 23(2[1]), 1–29. https://doi.org/10.21248/l1esll.2023.23.2.585

Kuipers, F. (2014). Mijn grootvader kon … In F. Kuipers, Molwerk: gedichten, (p. 34). Atlas Contact.